Gebruik van ChatGPT kan vertrouwelijkheid van verschoningsgerechtigde informatie doorbreken

Rb. Rotterdam 12 juni 2026, IT 5421; ECLI:NL:RBROT:2026:9319 (rechter-commissaris tegen [verdachte]). In een strafrechtelijk onderzoek waren meerdere digitale gegevensdragers in beslag genomen. Omdat daarop mogelijk informatie stond die onder het verschoningsrecht viel, liet de rechter-commissaris de gegevens voorafgaand aan vrijgave aan het onderzoeksteam filteren. Tijdens die controle werd een ChatGPT-gesprek aangetroffen waarin de beslagene via een prompt een reactie liet opstellen die kennelijk was bestemd voor een verschoningsgerechtigde. In de door ChatGPT gegenereerde tekst werd ook de naam van een verschoningsgerechtigde genoemd. De rechter-commissaris stelt voorop dat aan het verschoningsrecht het belang ten grondslag ligt dat iemand zich vrijelijk en zonder vrees voor openbaarmaking van vertrouwelijke informatie tot bepaalde beroepsbeoefenaren moet kunnen wenden voor bijstand en advies.

De rechter-commissaris overweegt dat een extern AI-systeem zoals ChatGPT zowel ingevoerde als gegenereerde informatie opslaat en deze bijvoorbeeld kan gebruiken voor het trainen van het AI-model. Het invoeren van mogelijk verschoningsgerechtigde informatie in ChatGPT, evenals het laten genereren van een tekst die voor een verschoningsgerechtigde is bestemd, kan daarom worden aangemerkt als openbaarmaking van die informatie. Daardoor kan de vertrouwelijkheid worden doorbroken en kan de informatie in voorkomend geval haar verschoningsgerechtigde karakter verliezen. In deze zaak zijn de ChatGPT-gesprekken die eerder als mogelijk verschoningsgerechtigd waren gemarkeerd uiteindelijk als niet-verschoningsgerechtigd aangemerkt. De overige mogelijk verschoningsgerechtigde gegevens zijn afgeschermd. De geschoonde dataset mocht vervolgens aan het onderzoeksteam en het Openbaar Ministerie worden vrijgegeven, onder voorwaarden zoals toegang uitsluitend via Hansken, automatische logging, beperkte autorisaties en een verbod om afgeschermde gegevens zonder voorafgaande toestemming van de rechter-commissaris opnieuw toegankelijk te maken.

Aan het verschoningsrecht ligt ten grondslag dat het maatschappelijk belang dat de waarheid in rechte aan het licht komt, moet wijken voor het maatschappelijk belang dat eenieder zich vrijelijk en zonder vrees voor openbaarmaking van het toevertrouwde om bijstand en advies tot de betreffende beroepsbeoefenaren moet kunnen wenden. Een extern AI-systeem, zoals OpenAI, waarvan ChatGPT een product is, slaat zowel de ingevoerde als gegenereerde informatie op en kan deze vervolgens gebruiken voor bijvoorbeeld het trainen van het AI-model. Het invoeren van (mogelijk) verschoningsgerechtigde informatie in ChatGPT, alsmede het laten genereren van een tekst die bestemd is voor een verschoningsgerechtigde, kan worden aangemerkt als het openbaar maken van dergelijke informatie. Hierdoor wordt de vertrouwelijkheid van deze informatie doorbroken. Het gevolg hiervan is dat de informatie haar vertrouwelijke karakter verliest en derhalve, in voorkomend geval, niet langer kan worden aangemerkt als verschoningsgerechtigde informatie.