Gepubliceerd op maandag 16 november 2026
IT 5651
Hoge Raad ||
25 sep 2026,
Hoge Raad 25 sep 2026,, IT 5651; https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:PHR:2026:918 (SMC tegen Airbnb), https://itenrecht.nl/artikelen/conclusie-a-g-nederlandse-rechter-niet-bevoegd-in-collectieve-actie-tegen-airbnb-over-servicekosten

Conclusie A-G: Nederlandse rechter niet bevoegd in collectieve actie tegen Airbnb over servicekosten

Conclusie A-G 25 september 2026, IT 5651; ECLI:NL:PHR:2026:918 (SMC tegen Airbnb). In deze zaak tussen Stichting Massaschade & Consument (SMC) en Airbnb staat de vraag centraal of de Nederlandse rechter internationaal bevoegd is om kennis te nemen van een collectieve actie over de servicekosten die Airbnb aan Nederlandse consumenten in rekening brengt. SMC vordert namens consumenten-huurders terugbetaling van deze kosten. Volgens SMC is Airbnb op grond van artikel 7:417 leden 2 en 3 BW niet gerechtigd servicekosten te rekenen, omdat zij niet beschikt over de vereiste schriftelijke toestemming van de huurders voor tweezijdige bemiddeling. De rechtbank Den Haag heeft zich onbevoegd verklaard om van de vorderingen kennis te nemen. Het Hof Den Haag heeft dit oordeel bekrachtigd [IT 4882]. Volgens het hof kan de Nederlandse rechter geen internationale bevoegdheid ontlenen aan artikel 18 lid 1, artikel 7 punt 1 of artikel 7 punt 2 van de Brussel I-bis-Verordening. SMC stelt cassatieberoep in.

A-G Drijber concludeert dat het cassatieberoep moet worden verworpen. Ten aanzien van artikel 18 lid 1 Brussel I-bis, dat consumenten de mogelijkheid biedt te procederen bij de rechter van hun eigen woonplaats, overweegt de A-G dat deze bevoegdheidsregel niet kan worden ingeroepen door een belangenorganisatie die zelf geen partij is bij de consumentenovereenkomst. Dat SMC op grond van artikel 3:305a BW de belangen van consumenten behartigt, maakt dit niet anders. De A-G verwijst daarbij onder meer naar de arresten Schrems tegen Facebook [IT 2473] en Club La Costa van het HvJEU. Ook artikel 7 punt 1 sub b Brussel I-bis biedt volgens de A-G geen grondslag voor bevoegdheid van de Nederlandse rechter. Bij overeenkomsten tot het verstrekken van diensten moet worden gekeken naar de plaats waar de diensten hoofdzakelijk worden verricht. Het hof heeft volgens de A-G kunnen oordelen dat niet is gebleken dat Airbnb haar diensten hoofdzakelijk in Nederland verricht. Dat Airbnb een Nederlandstalige website aanbiedt, zich met promotieactiviteiten op de Nederlandse markt richt en Nederlandse consumenten gebruikmaken van het platform, is daarvoor onvoldoende. De operatie en het beheer van het platform vinden plaats in Ierland. Ook als geen hoofdplaats van dienstverlening kan worden vastgesteld, leidt de vestigingsplaats van Airbnb in Ierland niet tot bevoegdheid van de Nederlandse rechter. Tot slot verwerpt de A-G het beroep op artikel 7 punt 2 Brussel I-bis, dat betrekking heeft op verbintenissen uit onrechtmatige daad. De vorderingen van SMC zijn volgens het hof contractueel van aard, omdat uitleg van de overeenkomst noodzakelijk is om vast te stellen of Airbnb de servicekosten rechtmatig in rekening brengt. De A-G acht dit oordeel juist. Daarmee is in deze zaak geen plaats voor toepassing van de bijzondere bevoegdheidsregel voor onrechtmatige daad. De A-G concludeert tot verwerping van het cassatieberoep. Daarmee blijft volgens zijn advies het oordeel in stand dat de Nederlandse rechter niet bevoegd is om de collectieve actie tegen Airbnb te behandelen. Over de inhoudelijke rechtmatigheid van de servicekosten wordt in deze procedure nog geen oordeel gegeven.

5.10 Hoewel het Hof van Justitie niet specifiek een oordeel heeft geveld over de Nederlandse collectieve actie – wat weinig zegt over de aan art. 18 lid 1 Brussel I-bis te geven uitleg – bevat de zo juist genoemde rechtspraak aanknopingspunten voor de beantwoording van de vraag of een belangenorganisatie die op de voet van art. 3:305a BW opkomt voor gelijksoortige belangen van individuele consumenten een beroep kan doen op het forum consumentis. Het Hof heeft zich namelijk over de volgende situaties uitgelaten: een consument treedt namens een andere consument als cessionaris op (Schrems/Facebook); een vennootschap treedt namens een consument als cessionaris op (Shearson Lehman Hutton/TVB); en een consumentenorganisatie stelt een collectieve verbodsvordering (naar Oostenrijks recht) in (VKI/Henkel).93 In de onderhavige zaak treedt een belangenorganisatie op ter behartiging van de belangen van de achterban, op basis van de wet en niet op basis van een contractuele rechtsverhouding met Airbnb. Het middel noemt geen aanknopingspunten om aan te nemen dat de rechtspraak over art. 17-19 Brussel I-bis (en de voorlopers daarvan) niet geldt voor het onderhavige geval, nu ook hier de consument niet zelf procespartij is. Het is niet een rechtsvordering die door een consument wordt ingesteld tegen de wederpartij (…)”, zoals de tekst van art. 18 lid 1 Brussel I-bis vereist. Naar mijn mening kan SMC bij de huidige stand van het recht voor de toepassing van art. 18 lid 1 Brussel I-bis niet anders worden behandeld dan de rechtspersoon-cessionaris (Shearson), de consument-cessionaris (Schrems) of de vereniging voor consumentenbescherming (VKI).

5.36 Ik voeg het volgende toe. Voor de Hoge Raad bestaat er mijns inziens geen aanleiding een prejudiciële vraag te stellen over art. 18 lid 1 Brussel I-bis. Uit de hiervoor samengevatte, vaste rechtspraak van het Hof115 volgt immers reeds dat een eiser die geen partij is bij de consumentenovereenkomst naar aanleiding waarvan het geschil is gerezen, geen beroep kan doen op het forum consumentis. Een organisatie die in een collectieve actie opkomt voor de belangen van consumenten, is geen partij bij de door die consumenten gesloten overeenkomsten. Zo hier al geen sprake is van een acte clair, is er gelet op de hiervoor genoemde consistente rechtspraak in elk geval sprake van een acte éclairé zodat een uitzondering op de verwijzingsplicht van toepassing is.116 Dat het Hof zich nog niet heeft uitgelaten over de vraag of een belangenorganisatie die in een collectieve actie ex art. 3:305a BW opkomt voor de belangen van consumenten een beroep kan doen op art. 18 lid 1 Brussel I-bis laat onverlet dat de betekenis van deze Unierechtelijke bepaling reeds voldoende is opgehelderd.