A-G Medina: automatische weigering betaalmethode kan onder verbod op geautomatiseerde besluitvorming vallen

HvJ EU Conclusie A-G 15 oktober 2026, IT 5638; ECLI:EU:C:2026:871 (Universal Versand). Advocaat-generaal Medina concludeert dat de automatische weigering van bepaalde betaalmethoden op basis van een geautomatiseerde kredietwaardigheidsbeoordeling onder artikel 22, lid 1, AVG kan vallen wanneer die weigering eraan in de weg kan staan dat een koopovereenkomst tot stand komt. De zaak betreft een geschil tussen de Oostenrijkse consumentenorganisatie Verein für Konsumenteninformation en postorderbedrijf Universal Versand GmbH. Het bedrijf beoordeelt de kans op wanbetaling van klanten via een geautomatiseerd proces voordat zij gebruik mogen maken van betaalmethoden zoals betaling op rekening of in termijnen. Bij nieuwe klanten wordt daarvoor een externe kredietwaardigheidscontrole uitgevoerd. Wanneer een klant bij het externe bedrijf niet bekend is of een ongunstige beoordeling krijgt, kan de gewenste betaalmethode automatisch worden geweigerd. De klant kan dan nog wel met bijvoorbeeld een creditcard of PayPal betalen en heeft bij een automatische weigering de mogelijkheid om een handmatige controle te verzoeken en het besluit aan te vechten. Volgens de consumentenorganisatie is deze praktijk systematisch in strijd met artikel 22 AVG. De advocaat-generaal overweegt dat een uitsluitend op geautomatiseerde verwerking gebaseerd besluit voor een klant rechtsgevolgen kan hebben of hem anderszins in aanmerkelijke mate kan treffen wanneer de weigering van bepaalde betaalmethoden ertoe kan leiden dat hij de overeenkomst niet kan sluiten, bijvoorbeeld omdat hij de koopprijs niet onmiddellijk kan voldoen. Het feit dat alternatieve betaalmethoden beschikbaar blijven, sluit de toepasselijkheid van artikel 22, lid 1, AVG daarom niet uit.

Daarnaast verduidelijkt Medina onder welke voorwaarden een beroep kan worden gedaan op de uitzondering van artikel 22, lid 2, onder a, AVG, die uitsluitend geautomatiseerde besluitvorming toestaat wanneer het besluit noodzakelijk is voor de totstandkoming of uitvoering van een overeenkomst. Volgens de advocaat-generaal moet een rechtstreeks objectief verband bestaan tussen het doel van de overeenkomst en de geautomatiseerde beoordeling van de kans op wanbetaling. De geautomatiseerde besluitvorming moet objectief onontbeerlijk zijn om het hoofddoel van de overeenkomst te verwezenlijken en er mag geen bruikbaar, minder ingrijpend alternatief bestaan. Bovendien moeten de verwerkte persoonsgegevens objectief geschikt en noodzakelijk zijn voor de kredietwaardigheidsbeoordeling, overeenkomstig het beginsel van minimale gegevensverwerking. Het is aan het postorderbedrijf om aan te tonen welke gegevens worden verwerkt, waarom deze noodzakelijk zijn en dat aan de voorwaarden voor de uitzondering is voldaan. De advocaat-generaal benadrukt dat niet slechts de kredietwaardigheidsbeoordeling als zodanig, maar juist de geautomatiseerde besluitvorming noodzakelijk moet zijn. Factoren zoals het grote aantal bestellingen, de verwachting van klanten om onmiddellijk uitsluitsel te krijgen over beschikbare betaalmethoden en tijd- of kostenbesparingen kunnen daarbij relevant zijn, maar uitsluitend wanneer zij met objectief bewijs de noodzakelijkheid van automatisering onderbouwen. Daarbij moet worden onderzocht of menselijke besluitvorming een bruikbaar, minder ingrijpend alternatief vormt. Het is aan de nationale rechter om dit te beoordelen.

Conclusie

68.      Gelet op de analyse in de onderhavige conclusie geef ik het Hof in overweging om op de prejudiciële vragen van het Oberste Gerichtshof te antwoorden als volgt:

„1)      Artikel 22, lid 1, van verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming)

moet aldus worden uitgelegd dat

er in het kader van postorderverkoop voor een klant rechtsgevolgen zijn verbonden aan een besluit waarbij hem de mogelijkheid wordt ontzegd om bepaalde betaalmethoden te kiezen en dat uitsluitend is gebaseerd op een geautomatiseerde beoordeling van zijn kans op wanbetaling, of dat een dergelijk besluit hem minstens anderszins in aanmerkelijke mate treft, wanneer dat besluit eraan in de weg kan staan dat de betrokken koopovereenkomst tot stand komt.

2)      Artikel 22, lid 2, onder a), van verordening 2016/679

moet aldus worden uitgelegd dat

er bij het sluiten van een overeenkomst met een klant door een postorderbedrijf sprake dient te zijn van een objectief verband tussen het doel van die overeenkomst en de geautomatiseerde beoordeling van de kans op wanbetaling van de klant teneinde te kunnen besluiten dat een dergelijke geautomatiseerde beoordeling noodzakelijk is voor de uitvoering van die overeenkomst, en dat het daarnaast vereist is dat de daartoe verzamelde gegevens objectief geschikt zijn om die beoordeling uit te voeren en dat er wordt verduidelijkt om welke gegevens het gaat alsook waarom zij zijn verzameld. Dienaangaande rust de bewijslast op het postorderbedrijf.

3)      Artikel 22, lid 2, onder a), van verordening 2016/679

moet aldus worden uitgelegd dat

de toepassing van de in die bepaling opgenomen uitzondering op het verbod van uitsluitend op geautomatiseerde verwerking gebaseerde besluitvorming vereist dat een geautomatiseerd besluit noodzakelijk is voor de totstandkoming of de uitvoering van een overeenkomst tussen de betrokkene en een verwerkingsverantwoordelijke, in die zin dat er met name geen minder ingrijpend alternatief voorhanden is, en daarnaast dat factoren zoals tijdwinst voor klanten en besparingen voor bedrijven die van dat soort geautomatiseerde verwerking gebruikmaken, relevant kunnen zijn om de noodzakelijkheid ervan te beoordelen, indien die factoren in de specifieke omstandigheden van het concrete geval een objectief bewijs vormen voor die noodzakelijkheid, met name in die zin dat er geen minder ingrijpend alternatief voorhanden is.”