Rechtbank Den Haag: overheid moet transparant zijn over AI-gebruik bij besluitvorming

Rb. Den Haag 10 juli 2025, IT 5260; ECLI:NL:RBDHA:2025:12290 ([eiser] tegen het COa). In deze zaak heeft de rechter geoordeeld dat een Handhaving- en Toezichlocatie-plaatsingsbesluit van het COa onvoldoende was gemotiveerd omdat niet transparant was gemaakt of en hoe AI was gebruikt bij de besluitvorming. De rechtbank benadrukt dat bestuursorganen melding moeten maken van het gebruik van algoritmes of AI-tools in besluiten, vanuit het oogpunt van effectieve rechtsbescherming. Daarnaast verbleef de vreemdeling volgens de rechtbank twee dagen zonder geldige juridische grondslag in de HTL, waardoor sprake was van onrechtmatige vrijheidsbeperking. De beroepen werden gegrond verklaard, het plaatsingsbesluit vernietigd en een schadevergoeding van € 1.425 toegekend. 

7. Ten aanzien van eisers stelling dat mogelijk gebruik is gemaakt van een AI-tool overweegt de rechtbank als volgt. In de MK-uitspraak van deze rechtbank en zittingsplaats van 10 juni 20258 heeft de rechtbank overwogen dat het uit het oogpunt van effectieve rechtsbescherming noodzakelijk is dat besluitvorming transparant dient te zijn over het gebruik van algoritmes. De rechtbank is dan ook van oordeel dat zowel de minister als in dit geval het COa in de besluitvorming melding moet maken van het gebruik van algoritmes en daarmee van het gebruik van AI, in welke vorm dan ook. De rechtbank stelt vast dat de minister ter zitting heeft verklaard dat niet kan worden uitgesloten dat in onderhavige procedure gebruik is gemaakt van AI voor het redigeren en vormgeven van het plaatsingsbesluit dan wel voor de verslaglegging van het op 14 mei 2025 plaatsgevonden incident. Gelet op de hiervoor genoemde MK-uitspraak is de rechtbank van oordeel dat het plaatsingsbesluit, in strijd met artikel 3:46 van de Awb9, onvoldoende is gemotiveerd, nu het COa ook ter zitting geen inzage heeft gegeven in of, in hoeverre en op welke wijze gebruik is gemaakt van AI. De rechtbank vernietigt daarom het plaatsingsbesluit van 16 mei 2025. De overige door eiser aangevoerde gronden behoeven daarom geen bespreking.